RSS feeds
РусскийEnglish
Issue 9, 2026
Volume year page
Issues Authors PACS Subscription For authors

Issues

 / 

2007

 / 

April

←  →

Oral issue of the journal “Uspekhi Fizicheskikh Nauk”


Intense shock waves and extreme states of matter


Joint Institute for High Temperatures, Russian Academy of Sciences, ul. Izhorskaya 13/19, Moscow, 127412, Russian Federation

The physical properties of hot dense matter over а broad domain оf the phase diagram are of immediate interest in astrophysics, planetary physics, power engineering, controlled thermonuclear fusion, impulse technologies, enginery, and several special applications. The use of intense shock waves in dynamic physics and high-pressure chemistry has made the exotic high-energy-density states of matter а subject of laboratory experiments and enabled advancing by many orders of magnitude along the pressure scale to range into the megabars and even gigabars. The present report reviews the latest experimental research involving shock waves in nonideal plasmas under conditions of strong collective interparticle interaction. The results of investigations into the thermodynamic, transport, and optical properties of strongly compressed hot matter, as well as into its composition and conductivity, are discussed. Experimental techniques for high energy density cumulation, the drivers of intense shock waves, and methods for the fast diagnostics of high-energy plasma are considered. Also discussed are compression-stimulated physical effects: pressure-induced ionization, plasma phase transitions, the deformation of bound states, plasma blooming ('transparentization' of plasma), etc. Suggestions for future research are put forward.

Fulltext pdf (1.2 MB)
Fulltext is also available at DOI: 10.1070/PU2007v050n04ABEH006234
PACS: 52.25.−b, 52.35.Tc, 64. (all)
DOI: 10.1070/PU2007v050n04ABEH006234
URL: https://ufn.ru/en/articles/2007/4/c/
000248752700003
2-s2.0-34547843553
2007PhyU...50..333F
Citation: Fortov V E "Intense shock waves and extreme states of matter" Phys. Usp. 50 333–353 (2007)
BibTexBibNote ® (generic)BibNote ® (RIS)MedlineRefWorks

Оригинал: Фортов В Е «Мощные ударные волны и экстремальные состояния вещества» УФН 177 347–368 (2007); DOI: 10.3367/UFNr.0177.200704c.0347

References (86) ↓ Cited by (105) Similar articles (11)

  1. ’G’?’?’?’?ya. ’E’?тkh’?’? ’O’?’?’?т, «’z’?р’?’?ya ’F’?’?’?’? Ts’?рст’?» (’l’?’?у’?’?) ’I’?’?’?’? 17: ст’?kh’? 34, 40, 43, 51
  2. ’O’?’?ь’?’?’?’?ch Ya ’G, ’i’?’?’?’?р Yu ’z ’s’?’?’?’?’? у’?’?р’?ыkh ’?’?’?’? ’? ’?ыс’?’?’?т’?’?’?’?р’?тур’?ыkh ’?’?’?р’?’?’?’?’?’?’?ch’?с’?’?kh ya’?’?’?’?’?’? 2-’? ’?’?’?. (’a.: ’v’?у’?’?, 1966)
  3. ’B’?ьтshу’?’?р ’’ ’E "’zр’?’?’?’?’?’?’?’? у’?’?р’?ыkh ’?’?’?’? ’? ф’?’?’?’?’? ’?ыс’?’?’?kh ’?’?’?’?’?’?’?’?" Usp. Fiz. Nauk 85 197 (1965); Al’tshuler L V "Use of shock waves in high-pressure physics" Sov. Phys. Usp. 8 52 (1965); ’B’?ьтshу’?’?р ’’ ’E ’? ’?р. "’i’?’?’?’?т’?’? ’? ’i’?сс’?’? ’?’?’?’?’?’?ch’?с’?’?kh ’?’?т’?’?’?’? ’?сс’?’?’?’?’?’?’?’?’? ’?ыс’?’?’?kh ’?’?’?’?’?’?’?’?" Usp. Fiz. Nauk 169 323 (1999); Al’tshuler L V et al. "Development of dynamic high-pressure techniques in Russia" Phys. Usp. 42 261 (1999)
  4. ’s’?рт’?’? ’E ’M, Khр’?’?’?’? ’B ’I, Ya’?у’?’?’? ’R ’n ’s’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?’?ь’?’?’? ’?’?’?’?’?ы (’a.: ’s’?’?’?’?т’?’?т, 2004)
  5. Hogan W J (Ed.) Energy From Inertial Fusion (STI/PUB/944) (Vienna, Austria: Indern. Atomik Energy Agency, 1995)
  6. Frontiers In High Energy Density Physics: The X-Games Of Contemporary Science (Washington, DC: The National Academies Press, 2003)
  7. ’B’?р’?р’?’? ’M ’v, ’E’?’?’?’?’?’?’? ’G ’F, ’l’?’?’?’?’?’?’?’? ’E ’B, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’a’?shch’?ы’? у’?’?р’?ы’? ’?’?’?’?ы ’? э’?стр’?’?’?’?ь’?ы’? с’?ст’?ya’?’?ya ’?’?shch’?ст’?’?" Usp. Fiz. Nauk 163 (5) 1 (1993); Avrorin E N, Vodolaga B K, Simonenko V A, Fortov V E "Intense shock waves and extreme states of matter" Phys. Usp. 36 337 (1993)
  8. ’F’?’?’?’?ь ’I ’R, ’s’?рт’?’? ’E ’M, ’i’?’?’?р’?’?’?’? ’l ’E "’p’?’?р’?ы’? ’?’?’?’?ы ’? ф’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?с’?р’?’?’?’?’?’?’?’? с’?ст’?ya’?’?ya" Usp. Fiz. Nauk 177 809 (2007); Kanel G I, Fortov V E, Razorenov S V "Shock waves in condensed-state physics" Phys. Usp. 50 771 (2007); ’F’?’?’?’?ь ’I ’R, ’i’?’?’?р’?’?’?’? ’l ’E, ’pт’?’?’? ’B ’E, ’s’?рт’?’? ’E ’M ’p’?’?р’?’?-’?’?’?’?’?’?ы’? ya’?’?’?’?’?ya ’? ’?’?’?’?’?’?с’?р’?’?’?’?’?ыkh ср’?’?’?kh (’a.: Ya’?ус-’F, 1996)
  9. Fortov V E, Altshuler L V, Trunin R F, Funtikov A I Shock Waves And Extreme States Of Matter: High-Pressure Shock Compression Of Solids VII (Ed. R Graham) (New York: Springer, 2004)
  10. ’s’?рт’?’? ’E ’M, ’Fр’?с’?’?’?’?’? Yu ’I "’d ’?’?стр’?’?’?’?’? т’?р’?’?’?’?’?’?’?’?ch’?с’?’? ’?’?’?’?’?’?’? ур’?’?’?’?’?’?ya с’?ст’?ya’?’?ya ’?’?’?’?’?’?’?ь’?’?’? ’?’?’?’?’?ы ’?’? ’?’?’?’?’?’?ch’?с’?’?’? э’?с’?’?р’?’?’?’?т’?’?" Zh. Eksp. Teor. Fiz. 59 1645 (1970)
  11. ’E’?’?’?’?’?’?р’?’? ’B ’l, ’E’?’?’?sh’?’? ’v ’z, ’v’?’?’?’? ’E ’v, ’z’?тр’?’?ts’?’? ’B ’E, ’l’?’?’?’?’?’?’?’? ’E ’B "’p’?’?р’?’?ya сzh’?’?’?’?’?’?сть ’?’?yu’?’?’?’?ya ’?р’? ’?’?’?’?’?’?’?yakh p > 1 ’I’?’?р" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 39 69 (1984)
  12. Weir S T, Mitchell A C, Nellis W J "Metallization of fluid molecular hydrogen at 140 GPa (1.4 Mbar)" Phys. Rev. Lett. 76 1860 (1996)
  13. Ternovoi V Ya, Filimonov A S, Fortov V E, Kvitov S V, Nikolaev D N, Pyalling A A "Thermodynamic properties and electrical conductivity of hydrogen under multiple shock compression to 150 GPa" Physica B 265 6 (1999)
  14. ’s’?рт’?’? ’E ’M, ’n’?р’?’?’?’?’? ’E Ya, Zh’?р’?’?’?’?’?т’?’? ’a ’E, ’a’?ch’?’?’?’? ’a ’B, ’a’?kh’?’?’?’?’? ’B ’B, ’s’?’?’?’?’?’?’?’? ’B ’l, ’zya’?’?’?’?’? ’B ’B, ’a’?’?ts’?’? ’E ’G, ’Iрya’?’?’?’? ’E ’F, ’R’?с’?’?’?’?с’?’?’? ’R ’’ "’R’?’?’?’?’?ts’?ya ’?’?’?’?’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?’?ь’?’?’? ’?’?’?’?’?ы ’? ’?’?’?’?’?’?р’?’?’? ’?’?’?’?’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?ch’?с’?’?kh ’?’?’?’?’?’?’?’?" Zh. Eksp. Teor. Fiz. 124 288 (2003)
  15. ’v’?’?’?т’?’? ’l ’l, ’Kр’?’?’?’? ’B ’v, ’z’?ст’?’?’? ’E ’R, Ya’?уsh’?’? ’E ’E "’R’?’?’?р’?’?’?’? э’?’?’?тр’?’?р’?’?’?’?’?’?ст’? с’?ры ’?р’? с’?’?рkh’?ыс’?’?’?kh ’?’?’?’?’?’?ch’?с’?’?kh ’?’?’?’?’?’?’?yakh" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 29 407 (1979)
  16. ’s’?рт’?’? ’E ’M, Ya’?уsh’?’? ’E ’E, ’F’?’?’?’? ’F ’’, ’’’?’?’?’?’?с’?’? ’R ’E, ’z’?ст’?’?’? ’E ’R, Ya’?уsh’?’?’? ’n ’R "’B’?’?’?’?’?ь’?’?ya э’?’?’?тр’?’?р’?’?’?’?’?’?сть ’?’?т’?ya ’?р’? ’?’?’?’?’?’?’?’?э’?тр’?’?’?ch’?с’?’?’? сzh’?т’?’? ’?’? 60 ’I’z’? (0,6 ’a’?’?р). ’z’?р’?kh’?’? ’? ’?’?’?’?’?у’?yaр’?уyu ф’?’?у?" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 70 620 (1999)
  17. Hawke P S, Burgess T J, Duerre D E, Huebel J G, Keeler R N, Klapper H, Wallace W C "Observation of electrical conductivity of isentropically compressed hydrogen at megabar pressures" Phys. Rev. Lett. 41 994 (1978)
  18. Pavlovski A I In Megagauss Technology And Pulsed Power Applications (Eds C M Fowler, R S Caird, D J Erickson) (New York: Plenum Press, 1987) p. 255
  19. ’Iрya’?’?’?’? ’E ’F, Zh’?р’?’?’?’?’?т’?’? ’a ’E, ’R’?с’?’?’?’?с’?’?’? ’R ’’, ’l’?’?’?’?’?’? ’I ’E, ’nру’?’?’? ’i ’s, ’nрус’?’? ’’ ’R, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’p’?’?р’?’?-’?’?’?’?’?’?’?’? сzh’?т’?’? с’?’?ь’?’?’?’?’?’?’?’?’?ь’?’?’? ’?’?’?’?’?ы ’?’?т’?’?’?’?’? ’? ’?’? т’?р’?’?’?’?’?’?’?’?’?’?" Zh. Eksp. Teor. Fiz. 114 1242 (1998)
  20. ’Iрya’?’?’?’? ’E ’F, ’v’?’?’?’?’?’?’? ’K ’v, ’n’?р’?’?’?’?’? ’E Ya, ’s’?рт’?’? ’E ’M, ’s’?’?’?’?’?’?’?’? ’B ’l "’I’?’?’?р’?ts’?ya ’?’?’?’?’?’?’?ь’?’?’? ’?’?’?’?’?ы ’?ут’?’? у’?’?р’?’?’?’?’?’?’?’?’?’?’? сzh’?т’?ya ’?ыс’?’?’?’?’?р’?ст’?’?’? SiO2 — ’?эр’?’?’?’?ya" Kh’?’?. ф’?’?’?’?’? 17 (2) 33 (1998)
  21. Fortov V E, Bespalov V E, Kulish M I, Kuz S I "Experimental study of optical properties of strongly coupled plasmas" In Strongly Coupled Plasma Physics: Proc. Of The Yamada Conf. XXIV, Lake Yamanaka, Japan, August 29 – September 2, 1989 (Ed. S Ichimaru) (Amsterdam: Elsevier, 1990) p. 571; Kulish M et al. "Experimental study of Al line in dense xenon plasma" J. Phys. IV (France) 7 C4-212 (1997)
  22. ’Iрya’?’?’?’? ’E ’F, ’R’?с’?’?’?’?с’?’?’? ’R ’’, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’n’?р’?’?’?’?’?’?’?’?’?’? с’?’?ь’?’? р’?’?’?’?р’?т’?’? ’?’?’?’?’?ы ’?’?’?’?’?’?р’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?’?ya" ’z’?сь’?’? Zh’n’s 8 1378 (1982)
  23. ’a’?’?ts’?’? ’E ’G, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’E’?ры’?’?ы’? у’?’?р’?ы’? тру’?ы" Teplofiz. Vys. Temp. 20 745 (1982)
  24. ’’’?’?’?’?’?’? ’G ’v, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’pр’?’?’?’?’?’?’? с’?ст’?ya’?’?ya ’?’?’?’?’?’?’?ь’?’?’? ts’?’?’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?ы" Zh. Eksp. Teor. Fiz. 63 (7) 92 (1972); ’Gуsh’?’?’? ’B ’E, ’’’?’?’?’?’?’? ’G ’v, ’l’?ch’?’?’?’? ’E ’B, ’s’?рт’?’? ’E ’M, Shch’?’?’?т’?’? ’d ’M, Sh’?р’?’?’?zh’?’?’?’? ’R ’R "’n’?р’?’?’?’?’?’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?’?ь’?’?’? ’?’?’?’?’?ы ts’?’?’?ya" Zh. Eksp. Teor. Fiz. 69 1624 (1975)
  25. ’s’?рт’?’? ’E ’M, ’n’?р’?’?’?’?’? ’E Ya, ’F’?’?т’?’? ’l ’E, ’a’?’?ts’?’? ’E ’G, ’v’?’?’?’?’?’?’? ’K ’v, ’zya’?’?’?’?’? ’B ’B, ’s’?’?’?’?’?’?’?’? ’B ’l "’e’?’?’?тр’?’?р’?’?’?’?’?’?сть ’?’?’?’?’?’?’?ь’?’?’? ’?’?’?’?’?ы ’?’?’?’?р’?’?’? ’? ’?’?’?’?’?’?р’?’?’? ’?’?’?’?’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?ch’?с’?’?kh ’?’?’?’?’?’?’?’?" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 69 874 (1999)
  26. ’s’?рт’?’? ’E ’M, ’’’?’?’?ть’?’? ’B ’B, ’Kр’?’?’?’? ’B ’v, ’z’?рsh’?’? ’l ’E "’R’?э’?тр’?’?’?ch’?с’?’?’? р’?сsh’?р’?’?’?’? у’?’?р’?’?-сzh’?т’?’?’? с’?’?’?ts’?" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 20 30 (1974)
  27. ’’’?’?’?ть’?’? ’B ’B, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’d ’?’?’?’?’?’?’?’?’? ’? ’?с’?’?р’?’?’?’? ’?’?т’?’?’?’?’? ’? ’?’?’?’?’? р’?’?’?ру’?’?’?" Priklad. Mekh. Tekh. Fiz. (3) 162 (1974)
  28. ’O’?’?ь’?’?’?’?ch Ya ’G, ’’’?’?’?’?у ’’ ’K "’F’?рр’?’?yats’?ya ’?’?zh’?у zh’?’?’?’?’?’? ’? ’?’?’?’?’?’?р’?’?’?ы’?’? с’?ст’?ya’?’?ya’?’? ’?’?т’?’?’?’?’?" Zh. Eksp. Teor. Fiz. 14 32 (1944)
  29. Wigner E "On the interaction of electrons in metals" Phys. Rev. 46 1002 (1934); Wigner E "Effects of the electron interaction on the energy levels of electrons in metals" Trans. Faraday Soc. 34 678 (1938)
  30. Ebeling V, Förster A, Fortov V E, Gryaznov V K, Polishchuk A Ya (Eds) Thermophysical Properties Of Hot Dense Plasmas (Teubner-Texte zur Physik, Bd. 25) (Stuttgart: B.G. Teubner Verlagsgesellschaft, 1991)
  31. ’v’?р’?’?’? ’I ’e, ’lт’?р’?ст’?’? ’B ’v "’n’?р’?’?’?’?’?’?’?’?’?’? с’?’?ь’?’? ’?’?’?’?’?’?’?ь’?’?’? ’?’?’?’?’?ы" Teplofiz. Vys. Temp. 8 413 (1970)
  32. Saumon D, Chabrier G "Fluid hydrogen at high density: The plasma phase transition" Phys. Rev. Lett. 62 2397 (1989)
  33. Filinov V S, Fortov V E, Bonitz M, Levashov P R "Phase transition in strongly degenerate hydrogen plasma" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 74 422 (2001)
  34. Nellis W J "Dynamic compression of materials: metallization of fluid hydrogen at high pressures" Rep. Prog. Phys. 69 1479 (2006)
  35. ’Iр’?sh’?ch’?’?’? ’l K ’? ’?р. "’e’?с’?’?р’?’?’?’?т’?’?ь’?’?’? ’?’?’?’?р’?’?’?’? сzh’?’?’?’?’?’?ст’?, т’?’?’?’?р’?туры ’? ’?’?’?’?’?shch’?’?’?ya с’?’?т’? ’? у’?’?р’?’?-сzh’?т’?’? ’?’?’?т’?’?’? ’?’?’?’?’?’?р’?’?’?’?’? ’?’?’?т’?р’?’?" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 80 452 (2004)
  36. Mochalov M A et al. "Study of thermodynamic and optical properties of deuterium under shock and quasiisentropic adiabatic compression" in Intern. Conf. on Strongly Coupled Coulomb Systems, Moscow, Russia, June 20 – 25, 2005, Book Abstracts (Moscow, 2005) p. 35; Grishechkin S K et al. "Strong shock wave compression of gaseous deuterium; quasi-isentropic compression of gaseous deuterium in pressure range 75 – 300 GPa" In Proc. Of The Intern. Conf. On Strongly Coupled Coulomb Systems, Moscow, Russia, June 20 – 25, 2005 (J. Phys. A: Math. Gen., Vol. 39, No.17 (Special Issue), Eds V E Fortov, K Golden, G E Norman) (Bristol: IOP Press, 2006)
  37. Fortov V E et al. "A phase transition in strongly non-ideal deuterium plasma, generated by quisiisentropical compression at megabars" Phys. Rev. Lett. (2007), in press
  38. ’O’?’?’?’?’?kh’?’? ’M ’R, ’O’?’?’?’?’?kh’?’? ’R ’M Ya’?’?’?’?’?ya ’?’?’?’?р’?’?’?ch’?’?’?’?’? ’?у’?у’?yats’?’? (’a.: ’v’?у’?’?, 1988)
  39. ’B’?ьтshу’?’?р ’’ ’E, ’nру’?’?’? ’i ’s, ’Fру’?’?’?’?’?’? ’F ’F, ’z’?’?’?’? ’v ’E "’E’?ры’?’?ы’? ’?’?’?’?р’?т’?р’?ы’? устр’?’?ст’?’? ’?’?ya ’?сс’?’?’?’?’?’?’?’?ya сzh’?т’?ya ’?’?shch’?ст’? ’? у’?’?р’?ыkh ’?’?’?’?’?kh" Usp. Fiz. Nauk 166 575 (1996); Al’tshuler L V, Trunin R F, Krupnikov K K, Panov N V, "Explosive laboratory devices for shock wave compression studies" Phys. Usp. 39 539 (1996)
  40. ’B’?ьтshу’?’?р ’’ ’E, ’Fру’?’?’?’?’?’? ’F ’F, ’s’?рт’?’? ’E ’M, ’sу’?т’?’?’?’? ’B ’R "’v’?ch’?’?’? ф’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?р’?ыkh ’?’?’?’?’?’?’?’?" ’E’?ст’?’?’? ’i’B’v 74 1011 (2004)
  41. ’G’?’?’?’?’?’? ’d ’E ’? ’?р. "’v’?р’?’?у’?yaр’?’?’? ’?тр’?zh’?’?’?’? ’?’?’?’?ch’?с’?’?kh сkh’?’?yashch’?khсya у’?’?р’?ыkh ’?’?’?’? ’? ’?’?’?’?с’?’?’?’?с’? ’? ’?’?’?’?" Teplofiz. Vys. Temp. 23 976 (1985)
  42. Fortov V E et al. "Thermophysical properties of shock compressed argon and xenon" Contrib. Plasma Phys. 41 215 (2001); Fortov V E et al. "Conductivity of nonideal plasma" High Temp. Mater. Process. 8 447 (2004)
  43. ’a’?’?ts’?’? ’E ’G, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’e’?’?’?тр’?’?р’?’?’?’?’?’?сть ’?с’?’?’?’?’? ’? ’?’?’?р’?т’?ch’?с’?’?kh ус’?’?’?’?yakh" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 30 401 (1979)
  44. Dudin S V, Fortov V E, Gryaznov V K, Mintsev V B, Shilkin N S, Ushnurtsev A E "Investigation of shock compressed plasma parameters by interaction with magnetic field" AIP Conf. Proc. 429 793 (1998); Sh’?’?’?’?’? ’v ’l, ’Kу’?’?’? ’l ’E, ’Iрya’?’?’?’? ’E ’F, ’a’?’?ts’?’? ’E ’G, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’eфф’?’?т Kh’?’?’?’? ’? ’?’?’?’?’?’?’?ь’?’?’? ’?’?’?’?’?’? ’?р’?’?’?’? ’? ’?с’?’?’?’?’?" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 77 582 (2003)
  45. Ostashev V E, Lebedev E F, Fortov V E "The problems of realization of electrodynamic acceleration regime in railguns with plasma armature" In Megagauss Magnetic Field Generation And Pulsed Power Applications Vol. II (Eds M Cowan, R B Spielman) (New York: Nova Science, 1994) p. 1061
  46. Fortov V, Rudakov L, Ni A "Application of intense relativistic electron beams in high dynamic pressure thermophysics" Sov. Technol. Rev. Sec. B 371 589 (1992)
  47. Baumung K et al. "Shock-wave physics experiments with high-power proton beams" Laser Particle Beams 14 (2) 181 (1996)
  48. Hoffmann D H H, Fortov V E, Lomonosov I V, Mintsev V, Tahir N A, Varentsov D, Wieser J "Unique capabilities of an intense heavy ion beam as a tool for equation-of-state studies" Phys. Plasmas 9 3651 (2002)
  49. Knudson M D, Hanson D L, Bailey J E, Hall C A, Asay J R, Anderson W W "Equation of state measurements in liquid deuterium to 70 GPa" Phys. Rev. Lett. 87 225501 (2001)
  50. ’Iр’?’?’?’?с’?’?’? ’M ’E, ’E’?р’?’?ь’?’? ’d Yu, ’Kya’?’?’?’?’? ’F ’l, ’’’?’?’?’?’?’? ’a ’M, ’dстр’?’? ’B ’E, ’l’?’?р’?’?’? ’E ’z, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’I’?’?’?р’?ts’?ya ’?’?shch’?ыkh у’?’?р’?ыkh ’?’?’?’? ’?ya’?’?’?’? р’?’?т’?’?’?’?’?с’?’?’? ’?’?’?уch’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?ы Z-’?’?’?ch’?" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 60 3 (1994)
  51. ’B’?’?с’?’?’?’? ’l ’R, ’zр’?kh’?р’?’? ’B ’a, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’zр’?’?’?’?’?’?’?’? ’?’?shch’?ыkh ’?’?’?’?р’?’? ’?’?ya ’?сс’?’?’?’?’?’?’?’?ya ’?’?shch’?ст’?’? ’?р’? с’?’?рkh’?ыс’?’?’?kh ’?’?’?’?’?’?’?yakh" Usp. Fiz. Nauk 142 395 (1984); Anisimov S I, Prokhorov A M, Fortov V E "Application of high-power lasers to study matter at ultrahigh pressure" Sov. Phys. Usp. 27 181 (1984)
  52. ’Fр’?сyu’? ’R ’F, ’z’?sh’?’?’?’? ’z ’z, ’l’?’?’?’?’?’? ’B Yu, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’R’?уch’?’?’?’? т’?’?’?’?ф’?’?’?ch’?с’?’?kh ’? ’?’?kh’?’?’?ch’?с’?’?kh с’?’?’?ст’? ’?’?shch’?ст’?’? ’? э’?стр’?’?’?’?ь’?ыkh ус’?’?’?’?yakh" Kvantovaya Elektron. 33 593 (2003)
  53. Pukhov A "Strong field interaction of laser radiation" Rep. Prog. Phys. 66 47 (2003); Umstadter D "Review of physics and applications of relativistic plasmas driven by ultra-intense lasers" Phys. Plasmas 8 1774 (2001)
  54. Da Silva L B et al. "Absolute equation of state measurements on shocked liquid deuterium up to 200 GPa (2 Mbar)" Phys. Rev. Lett. 78 483 (1997)
  55. Mourou G A, Kajima T, Bulanov S V Rev. Mod. Phys. 78 309 (2006)
  56. Ashitkov S I, Agranat M B, Kondratenko P S, Anisimov S I, Fortov V E, Temnov V V, Sokolowski-Tinten K, Zhou P, von der Linde D "Ultrafast structural transformations in graphite" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 75 96 (2002)
  57. ’s’?рт’?’? ’E ’M (’I’?. р’?’?.) ’e’?ts’?’?’?’?’?’?’?’?ya ’?’?’?’?’?т’?’?’?’?р’?тур’?’?’? ’?’?’?’?’?ы (’a.: ’v’?у’?’?, 2000)
  58. ’F’?рzh’?’?ts ’K ’B "’e’?стр’?’?’?’?ь’?ы’? с’?ст’?ya’?’?ya ’?’?shch’?ст’?’? (с’?’?рkh’?ыс’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?’?ya ’? т’?’?’?’?р’?туры)" Usp. Fiz. Nauk 104 489 (1971); Kirzhnits D A "Extremal states of matter (ultrahigh pressures and temperatures)" Sov. Phys. Usp. 14 512 (1972); ’F’?рzh’?’?ts ’K ’s, ’’’?’?’?’?’?’? Yu ’M, Sh’?’?т’?’?’?’?с’?’?ya ’I ’E "’lт’?т’?ст’?ch’?с’?’?ya ’?’?’?’?’?ь ’?’?shch’?ст’?’?" Usp. Fiz. Nauk 117 3 (1975); Kirzhnits D A, Lozovik Yu E, Shpatakovskaya G V "Statistical model of matter" Sov. Phys. Usp. 18 649 (1975)
  59. ’G’?’?’?’? ’l ’R ’? ’?р. "’p’?’?р’?’?-’?’?’?’?’?’?’?’? сzh’?т’?’? т’?’?р’?’?’?’? ’?’?’?т’?р’?ya" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 76 508 (2002)
  60. Boriskov G V et al. "Shock compression of liquid deuterium up to 109 GPa" Phys. Rev. B 71 092104 (2005)
  61. ’Byu’?’?’? ’l ’E, ’G’?тур’?’? ’E ’B, ’Iрya’?’?’?’? ’E ’F, ’R’?с’?’?’?’?с’?’?’? ’R ’’, ’lт’?р’?ст’?’? ’B ’v, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’B’?’?’?’?’? ’?’?’?ыkh ’?р’?’?’?с’?’? тyazh’?’?ыkh э’?’?’?’?’?т’?’? ’? с’?’?’?’?ch’?’?’? ’?’?’?’?’?’? с ’?’?’?’?shchьyu ур’?’?’?’?’?’?ya с’?ст’?ya’?’?ya SAHA-S" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 80 163 (2004)
  62. ’a’?’?с’?’?’?’? ’M ’I, Sh’?’?’?’? Yu ’R "’E’?’?’?р’?’? ’?р’? ’?ыс’?’?’?kh ’?’?’?’?’?’?’?yakh" Usp. Fiz. Nauk 169 1223 (1999); Maksimov E G, Shilov Yu I "Hydrogen at high pressure" Phys. Usp. 42 1121 (1999)
  63. ’s’?’?’?’?’?’? ’E ’l, ’’’?’?’?sh’?’? ’z ’i, ’G’?’?’?ts ’a, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’i’?сch’?т у’?’?р’?’?’? ’?’?’?’?’?’?ты ’?’?’?т’?р’?ya ’?’?’?’?т’?’?ы’? ’?’?т’?’?’?’? ’a’?’?т’?-’F’?р’?’? ’?р’? ’?’?’?’?’?’?’?’? ’?ыsh’? 1 ’a’?’?р" ’s’?’?. ’?’?’?’?’?ы 31 760 (2005); Filinov V S, Bonits M, Levashov P, Fortov V E, Ebeling W, Schlanges M, Koch S W "Plasma phase transition in dense hydrogen and electron – hole plasmas" J. Phys. A 36 6069 (2003); Bezkrovniy V, Filinov V S, Kremp D, Bonitz M, Schlanges M, Kraeft W D, Levashov P R, Fortov V E "Monte Carlo results for the hydrogen hugoniot" Phys. Rev. E 70 057401 (2004)
  64. ’G’?’?’?ts ’a, ’aу’?’?’?’?’? ’R ’B, ’d’?’?’?’?’?’?’?’?’? ’M ’v, ’s’?’?’?’?’?’? ’E ’l, ’s’?рт’?’? ’E ’M, Kh’?’?’?’?’? ’B ’’ "’d ’?’?’?’?’?zh’?’?ст’? ф’?’?’?’?’?’?’? ’?’?р’?kh’?’?’? ’? с’?’?рkh’?’?’?т’?’?’? ’?’?’?’?р’?’?’? ’? ’?’?’?т’?р’?’?" ’s’?’?. ’?’?’?’?’?ы 27 1085 (2001)
  65. ’I’?’?т’?’?kh’?р ’E ’s ’e’?’?’?тр’?’?ы ’? ’?’?у’?’?рya’?’?ch’?’?’?ыkh ср’?’?’?kh 2-’? ’?’?’?. (’a.: ’s’?’?’?’?т’?’?т, 2005)
  66. ’dс’?’?ьya’? Yu ’B, ’B’?’?’?’?’?’? ’G ’E, ’F’?’?’?’? ’F ’’, ’v’?’?’?’?’?’?’? ’i ’F, ’z’?ст’?’?’? ’E ’R, ’l’?’?’?р’?’? ’v ’l, Sh’?khр’?’? ’K ’E, Sh’?ст’?’?’?’? ’B ’s, ’F’?’?’?’?р ’E ’E, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’v’?’?’?’?’?т’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?’?’?’? э’?’?’?тр’?’?р’?’?’?’?’?’?ст’? ’?р’?ст’?’?’?’?’? фу’?’?’?р’?’?’? ’l60 ’?р’? ’?’?’?’?’?’?ch’?с’?’?’? сzh’?т’?’? ’?’? 300 ’?’?’?р ’?’?’? с’?’?’?’?т’?’?ьст’?’? ’?’?’?’?’?’?ь’?’? с’?’?ь’?’?’?’? ’?’?’?’?zh’?’?’?ya э’?’?р’?’?т’?ch’?с’?’?’?’? ’?’?рь’?р’? ’?’?ya ’?’?’?’?’?’?р’?’?’?ts’?’? ’l60 ’?р’? ’?ыс’?’?’?kh ’?’?’?’?’?’?’?yakh" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 81 587 (2005)
  67. Ebeling W, Richert W "Plasma phase transition in hydrogen" Phys. Lett. A 108 80 (1985)
  68. Saumon D, Chabrier G "Fluid hydrogen at high density: pressure ionization" Phys. Rev. A 46 2084 (1992)
  69. Baus M, Hansen J-P "Statistical mechanics of simple coulomb systems" Phys. Rep. 59 1 (1980)
  70. ’s’?рт’?’? ’E ’M, Khр’?’?’?’? ’B ’I, Khр’?’?’?’? ’l ’B, ’a’?’?’?т’?’?’? ’E ’R, ’z’?тр’?’?.’d ’s "’zы’?’?’?’?ya ’?’?’?’?’?’?" Usp. Fiz. Nauk 174 495 (2004); Fortov V E, Khrapak A G, Khrapak S A, Molotkov V I, Petrov O F "Dusty plasmas" Phys. Usp. 47 447 (2004); Fortov V E, Ivlev A V, Khrapak S A, Khrapak A G, Morfill G E "Complex (dusty) plasmas: current status, open issues, perspectives" Phys. Rep. 421 1 (2005)
  71. Jin W et al. In Strongly Coupled Plasma Physics (Eds H M Van Horn, S Ichimaru) (Rochester, NY: Univ. Rochester Press, 1993) p. 357
  72. Dubin D H E, O’Neil T M "Trapped nonneutral plasmas, liquids, and crystals (the thermal equilibrium states)" Rev. Mod. Phys. 71 87 (1999)
  73. Schätz T, Schramm U, Habs D "Crystalline ion beams" Nature 412 717 (2001); Schramm U, Schätz T, Bussmann M, Habs D "Cooling and heating of crystalline ion beams" J. Phys. B 36 561 (2003)
  74. Sh’?sh’?’?’? ’B ’B "’z’?р’?kh’?’?ы ’?’?т’?’?’? – ’?’?э’?’?’?тр’?’? ’? эфф’?’?ты э’?’?’?тр’?’?-э’?’?’?тр’?’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?’?’?’?ст’?’?ya ’? ’?’?у’?’?р’?ыkh э’?’?’?тр’?’?’?ыkh с’?ст’?’?’?kh" Usp. Fiz. Nauk 175 139 (2005); Shashkin A A "Metal insulator transitions and the effects of electron – electron interactions in two-dimensional electron systems" Phys. Usp. 48 129 (2005)
  75. Neaton J B, Ashcroft N W "Pairing in dense lithium" Nature 400 141 (1999)
  76. ’a’?’?с’?’?’?’? ’M ’I, ’a’?’?’?’?ts’?’?ya ’a ’E, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’v’?’?р’?ст’?’? ’?’?’?’?’?’?’?’?’? ’?р’?стыkh ’?’?т’?’?’?’?’? ’?р’? ’?ыс’?’?’?kh ’?’?’?’?’?’?’?yakh" Usp. Fiz. Nauk 175 793 (2005); Maksimov E G, Magnitskaya M V, Fortov V E "Non-simple behavior of simple metals at high pressure" Phys. Usp. 48 761 (2005)
  77. Fortov V E, Yakushev V V, Kagan K L, Lomonosov I V, Maksimov E G, Magnitskaya M V, Postnov V I, Yakusheva T I "Lithium at high dynamic pressure" J. Phys. Condens. Matter 14 10809 (2002)
  78. Mintsev V B, Shilkin N S, Zaporoghets Yu B, Dudin S V, Gryaznov V K, Fortov V E "Measurements of Hall, DC and HF conductivity of nonideal plasma" Contrib. Plasma Phys. 43 326 (2003); Sh’?’?’?’?’? ’v ’l, ’Kу’?’?’? ’l ’E, ’Iрya’?’?’?’? ’E ’F, ’a’?’?ts’?’? ’E ’G, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’R’?’?’?р’?’?’?’? э’?’?’?тр’?’?’?’?’? ’?’?’?ts’?’?тр’?ts’?’? ’? ’?р’?’?’?’?’?’?’?ст’? ch’?ст’?ch’?’? ’?’?’?’?’?’?’?’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?ы ’?’?’?рт’?ыkh ’?’?’?’?’?" Zh. Eksp. Teor. Fiz. 124 1030 (2003)
  79. Reinholz H, Zaporozhets Yu, Mintsev V, Fortov V E, Morozov I, Röpke G "Frequency-dependent reflectivity of shock-compressed xenon plasmas" Phys. Rev. E 68 036403 (2003); Zaporoghets Yu et al. J. Phys. A A 9 (17) 4329 (2006), Special Issue, Eds V E Fortov, K Golden, G E Norman
  80. Zh’?р’?’?’?’?’?т’?’? ’a ’E "’p’?’?р’?’?’? сzh’?т’?’? ’? ’?’?’?э’?тр’?’?’?ch’?с’?’?’? р’?сsh’?р’?’?’?’? ’?р’?р’?’?’?’?’?’? ур’?’?’?" Teplofiz. Vys. Temp. 36 (2) 231 (1998)
  81. ’Iрya’?’?’?’? ’E ’F, ’K’?’?’?с’?’? ’d ’G, ’dр’?’?’? ’v Yu, ’s’?рт’?’? ’E ’M, ’Fу’?’?sh ’a ’R, ’a’?’?ts’?’? ’E ’G "’d ’?’?kh’?’?’?’?’?’? „’?сch’?’?’?’?’?’?’?’?ya” с’?’?’?тр’?’?ь’?ыkh ’?’?’?’?’? ’? ’?’?’?’?’?’?’?ь’?’?’? ’?’?’?’?’?’?" ’s’?’?. ’?’?’?’?’?ы 27 1081 (2001)
  82. ’B’?’?’?с’?’?’? ’E ’B, ’s’?рт’?’? ’E ’M, Ya’?у’?’?’? ’R ’n "’s’?’?’?ch’?с’?’?’? с’?’?’?ст’?’? ’?’?’?’?’?ы ’?ыс’?’?’?’?’? ’?’?’?’?’?’?’?ya" Usp. Fiz. Nauk 139 193 (1983); Alekseev V A, Fortov V E, Yakubov I T "Physical properties of high-pressure plasmas" Sov. Phys. Usp. 26 99 (1983)
  83. ’F’?’?т’?’? ’l ’E, ’Gуsh’?’?’? ’B ’E, ’Fу’?’?sh ’a ’R, ’’’?’?’?’?’?с’?’? ’R ’E, ’z’?’?’?shchу’? ’B Ya, ’l’?’?’?’?’?’? ’B Yu, ’n’?р’?’?’?’?’? ’E Ya, ’s’?’?’?’?’?’?’?’? ’B ’l, ’s’?рт’?’? ’E ’M "’R’?’?’?р’?’?’?’? р’?’?’?’?ts’?’?’?’?ыkh kh’?р’?’?т’?р’?ст’?’? ’?’?’?т’?’?’? ’?’?’?’?’?ы ’?’?с’?ут’? ’?р’? ’?’? ’?’?’?’?’?’?т’?ch’?с’?’?’? р’?сsh’?р’?’?’?’?" ’z’?сь’?’? Zh’e’n’s 53 338 (1991)
  84. Ronchi C, Iosilevski I L, Yakub E S Equation Of State Of Uranium Dioxide: Data Collection (Berlin: Springer, 2004)
  85. Fortov V E, Lomonosov I V "Thermodynamics of extreme states of matter" Pure Appl. Chem. 69 893 (1997)
  86. Voltaire "Micromégas" Romans Vol. 1 (Paris, 1887); ’E’?’?ьт’?р "’a’?’?р’?’?’?’?’?с" ’s’?’?’?с’?фс’?’?’? ’?’?’?’?ст’? (’a.: ’I’?с’?’?т’?’?’?’?т, 1960)
© 1918–2026 Uspekhi Fizicheskikh Nauk
Email: ufn@ufn.ru Editorial office contacts About the journal Terms and conditions